สัญญาจ้างหลังเกษียณ ทำอย่างไรไม่จ่ายค่าชดเชยซ้ำ

จ้างพนักงานอายุเกิน 60 ปี / จ้างต่อหลังเกษียณ ทำสัญญาอย่างไรไม่ให้จ่ายค่าชดเชยซ้ำซ้อน + โครงร่างสัญญา

พนักงานคนเก่งกำลังจะครบเกษียณ แต่บริษัทยังอยากให้ทำต่อ หรือมีผู้สูงอายุที่มากประสบการณ์อยากจ้างเข้ามา คำถามของ HR และเจ้าของกิจการคือ — จ้างต่อหลังเกษียณหรือจ้างคนอายุเกิน 60 ต้องทำสัญญาอย่างไร และจะไม่โดนเรียกค่าชดเชยซ้ำซ้อนในภายหลังได้อย่างไร บทความนี้จะตอบให้ตรง พร้อมโครงร่างสัญญาที่ใช้ได้จริง แต่ต้องเริ่มจากความจริงข้อหนึ่งที่หลายคนเข้าใจผิด

ความจริงนั้นคือ — "เกษียณ" ในทางกฎหมายถือเป็น "การเลิกจ้าง" ดังนั้นค่าชดเชยรอบเกษียณเป็นสิ่งที่ต้องจ่ายก่อนเสมอ เป้าหมายที่ทำได้จริงจึงไม่ใช่ "จ้างต่อแล้วไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเลย" แต่คือ "จ่ายให้ถูกจังหวะ และไม่ให้อายุงานเก่ากับใหม่มาปนกันจนต้องจ่ายซ้ำซ้อนเกินจำเป็น"

เกษียณ = เลิกจ้าง ค่าชดเชยรอบแรกต้องจ่ายก่อน

มาตรา 118/1 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานกำหนดชัดว่า การเกษียณอายุถือเป็นการเลิกจ้าง นายจ้างจึงมีหน้าที่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงานถึงวันเกษียณ ตามอัตราในมาตรา 118 (เช่น ทำงานครบ 10 ปีขึ้นไปได้ค่าชดเชย 300 วัน) ไม่ว่าจะจ้างต่อหลังจากนั้นหรือไม่ก็ตาม ค่าชดเชยก้อนนี้เป็นสิทธิที่เกิดขึ้นแล้ว วิธีคำนวณตามอายุงานดูได้ที่ ตารางค่าชดเชยเลิกจ้างตามอายุงาน มาตรา 118

ประเด็นการจ้างต่อหลังเกษียณมีรายละเอียดที่ HR ต้องแยกให้ออกหลายกรณี เราเคยเจาะลึกไว้ในซีรีส์เกษียณ ทั้งกรณี ลูกจ้างทำงานต่อหลังครบเกษียณ นายจ้างยังต้องจ่ายค่าชดเชยไหม และ จ้างต่อหลังเกษียณ ต้องจ่ายค่าชดเชยซ้ำไหม + เช็กลิสต์ HR บทความนี้จะเน้นที่ "วิธีทำสัญญา" เป็นหลัก

"ซ้ำซ้อน" ที่ต้องระวังคือการรวมอายุงานเก่ากับใหม่

ปัญหาค่าชดเชย "ซ้ำซ้อน" เกิดเมื่อการจ้างต่อทำอย่างคลุมเครือ จนเมื่อเลิกจ้างรอบหลัง ลูกจ้างอ้างว่าเป็นการจ้างต่อเนื่องมาตั้งแต่แรก และให้นับอายุงานรวมทั้งช่วงก่อนและหลังเกษียณ ผลคือค่าชดเชยรอบหลังถูกคำนวณจากอายุงานที่ยาวเกินจริง ทั้งที่นายจ้างจ่ายค่าชดเชยรอบเกษียณไปแล้ว

พูดง่าย ๆ คือ การจ้างต่อหลังเกษียณที่ทำถูกวิธี จะทำให้ค่าชดเชยรอบหลัง (ถ้ามีการเลิกจ้างในอนาคต) คิดจาก "อายุงานช่วงหลังเกษียณ" เท่านั้น ไม่ใช่บวกย้อนไปทั้งชีวิตการทำงาน นั่นคือความหมายของการ "ไม่จ่ายซ้ำซ้อน" 

เข้าใจผิดยอดฮิต: "สัญญาปีต่อปี = ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย"

นี่คือกับดักที่ทำให้นายจ้างจำนวนมากพลาด — คิดว่าถ้าทำ "สัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลา" เช่น ปีต่อปี พอครบกำหนดแล้วไม่ต่อ ก็ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ความจริงคือ สัญญาที่มีกำหนดระยะเวลาโดยหลักยังต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อสิ้นสุด การกำหนดวันสิ้นสุดไว้ในสัญญาไม่ได้แปลว่าตัดสิทธิค่าชดเชย

ข้อยกเว้นที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 วรรคท้ายนั้นแคบมาก ใช้ได้เฉพาะการจ้างใน (1) งานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจ (2) งานอันมีลักษณะเป็นครั้งคราวที่มีกำหนดสิ้นสุด หรือ (3) งานตามฤดูกาล โดยงานนั้นต้องแล้วเสร็จภายในไม่เกิน 2 ปี และต้องทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่แรก การจ้างผู้สูงอายุมาทำงานประจำตามปกติของบริษัท ไม่เข้าข้อยกเว้นเหล่านี้ จึงยังต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานช่วงที่จ้าง

โครงร่างสัญญาจ้างหลังเกษียณ (เช็กลิสต์ข้อที่ควรมี)

โครงร่างนี้เป็นกรอบตั้งต้น ควรปรับให้เข้ากับลักษณะงานและความเสี่ยงจริงของแต่ละองค์กร และให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจก่อนใช้จริง เพราะถ้อยคำเพียงไม่กี่คำในสัญญาสามารถเปลี่ยนภาระค่าชดเชยได้มาก (ภาพใหญ่ของการวางระบบสัญญาจ้างทั้งองค์กร ดูที่ คู่มือออกแบบสัญญาจ้างและข้อบังคับการทำงานให้องค์กรปลอดคดี)

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

❓ จ้างต่อหลังเกษียณ ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเกษียณก็ได้ใช่ไหม

ไม่ใช่ เกษียณถือเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118/1 ค่าชดเชยตามอายุงานถึงวันเกษียณเป็นสิทธิที่เกิดขึ้นแล้ว ต้องจ่ายก่อน ไม่ว่าจะจ้างต่อหรือไม่

❓ ทำสัญญาจ้างผู้สูงอายุแบบมีกำหนดเวลา จะไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตอนจบสัญญาไหม

โดยหลักยังต้องจ่าย สัญญามีกำหนดเวลาไม่ได้ตัดสิทธิค่าชดเชย เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นแคบ ๆ ตามมาตรา 118 วรรคท้าย (งานโครงการ/ครั้งคราว/ตามฤดูกาล เสร็จใน 2 ปี ทำเป็นหนังสือ) ซึ่งงานประจำทั่วไปไม่เข้า

❓ ค่าชดเชยรอบใหม่คิดจากอายุงานเท่าไหร่

ถ้าตัดรอบและทำสัญญาใหม่อย่างถูกต้อง ค่าชดเชยรอบใหม่คิดจากอายุงานช่วงหลังเกษียณเท่านั้น ไม่รวมอายุงานก่อนเกษียณที่จ่ายค่าชดเชยไปแล้ว

สรุป

การจ้างต่อหลังเกษียณหรือจ้างผู้สูงอายุ ไม่ใช่การหนีค่าชดเชย แต่คือการจัดการให้ถูกจังหวะ เกษียณคือการเลิกจ้าง ค่าชดเชยรอบแรกต้องจ่ายก่อน จากนั้นตัดรอบให้ขาดและทำสัญญาจ้างใหม่ที่นับอายุงานใหม่ อย่าหลงเชื่อว่าสัญญาปีต่อปีตัดสิทธิค่าชดเชยได้ และให้ทนายตรวจถ้อยคำก่อนใช้จริง เท่านี้ก็ป้องกันการจ่ายซ้ำซ้อนและข้อพิพาทในอนาคตได้

บทความนี้ให้ข้อมูลทางกฎหมายเบื้องต้นตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 118 และ 118/1) ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายเฉพาะกรณี เงื่อนไขประกันสังคมและกองทุนสำหรับผู้สูงอายุอาจมีรายละเอียดเพิ่มเติมและปรับปรุงเป็นระยะ ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดและปรึกษาทนายความก่อนร่างสัญญาจริง