ค่าตกใจคืออะไร? คำนวณยังไงให้ถูกตามมาตรา 17/1 ฉบับคนทำงานเข้าใจง่าย

ค่าตกใจและสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า มาตรา 17 และ 17/1: วิธีนับงวดและตรวจยอดเงิน

ปรับปรุงและรวมเนื้อหา 4 พฤศจิกายน 2569

ค่าตกใจกับค่าบอกกล่าวเป็นเงินก้อนเดียวกัน

ค่าตกใจเป็นคำเรียกทั่วไปของสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า หรือค่าบอกกล่าวล่วงหน้า เงินนี้เกิดจากการให้ออกจากงานโดยบอกกล่าวไม่ครบตามกฎหมาย จึงไม่ควรนำชื่อทั้งสามมาบวกเป็นเงินสามก้อน จำนวนที่ต้องจ่ายขึ้นอยู่กับกำหนดจ่ายค่าจ้าง วันรับแจ้ง วันให้ออก และข้อตกลงที่ใช้กับลูกจ้างรายนั้น

มาตรา 17 กำหนดหลักการบอกเลิกสัญญาจ้าง ส่วนมาตรา 17/1 กำหนดเงินที่นายจ้างต้องจ่ายเมื่อไม่บอกกล่าวตามมาตรา 17 วรรคสอง และให้จ่ายในวันที่ให้ออกจากงาน สิทธิส่วนนี้ต่างจาก ค่าชดเชยตามอายุงาน มาตรา 118 ซึ่งอาจได้รับพร้อมกันหากเข้าเงื่อนไขของแต่ละสิทธิ

การมีสิทธิเงินทั้งสองประเภทไม่เท่ากับข้อยุติว่าการเลิกจ้างเป็นธรรมแล้ว ข้อพิพาทเรื่องเหตุเลิกจ้าง เงินค้างจ่าย และการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมต้องพิจารณาแยกกัน

วิธีหาวันสิ้นสุดตามรอบจ่ายค่าจ้าง

สำหรับสัญญาที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา ให้ตรวจวันที่ลูกจ้างได้รับการบอกกล่าวเป็นหนังสือ แล้วหากำหนดจ่ายค่าจ้างคราวแรกที่ตรงกับหรืออยู่ถัดจากวันรับแจ้งนั้น การเลิกสัญญาตามหลักบอกกล่าวมีผลเมื่อถึงกำหนดจ่ายค่าจ้างคราวถัดไปอีกคราวหนึ่ง โดยกฎหมายไม่บังคับให้บอกกล่าวเกินสามเดือน

จึงไม่ใช่การนำวันที่ออกหนังสือมาบวก 30 วันเสมอ วันที่พิมพ์ วันลงนาม วันส่ง และวันรับแจ้งอาจต่างกัน ถ้าเอกสารลงวันที่ 30 แต่เพิ่งส่งถึงวันที่ 1 ต้องใช้ข้อเท็จจริงการแจ้งจริง ไม่ลงวันที่ย้อนหลังเพื่อลดเงินที่ต้องจ่าย

ทำเส้นเวลาแยกวันรับแจ้ง วันทำงานวันสุดท้าย วันพ้นสภาพ และวันที่การบอกกล่าวจะครบตามกฎหมาย จากนั้นคำนวณค่าจ้างที่ควรได้รับในช่วงที่ยังขาด โดยแยกค่าจ้างที่ได้รับแล้วออกให้ตรวจสอบได้ ไม่ตัดหรือบวกวันซ้ำ

ตัวอย่างรายเดือนและเดือนละสองครั้ง

ตัวอย่างต่อไปนี้สมมติว่าเป็นสัญญาไม่มีกำหนดเวลา ไม่มีเหตุยกเว้น และไม่มีสัญญาหรือข้อตกลงให้สิทธิเพิ่มเติม ตารางแสดงวันครบระยะบอกกล่าวก่อนคำนวณเงิน

ตัวอย่างเงิน: ลูกจ้างเงินเดือน 30,000 บาท จ่ายทุกสิ้นเดือน รับแจ้งวันที่ 30 กันยายนและให้ออกจากงานตั้งแต่ 1 ตุลาคม โดยจ่ายค่าจ้างถึง 30 กันยายนครบแล้ว ระยะที่ขาดคือเดือนตุลาคมทั้งเดือน เงินแทนการบอกกล่าวสำหรับตัวอย่างนี้จึงเป็น 30,000 บาท แยกจากค่าชดเชยตามอายุงานและเงินอื่น

กรณีมีเศษเดือน ให้แยกเดือนเต็มกับเศษวันที่เกี่ยวข้อง ตรวจวิธีแปลงอัตราค่าจ้างและการจ่ายจริง ไม่ใช้จำนวนวันปฏิทินคูณเงินเดือนหาร 30 โดยไม่ตรวจว่าได้จ่ายค่าจ้างของวันนั้นแล้วหรือยัง สำหรับรายวันหรือค่าจ้างตามผลงาน ต้องตรวจค่าจ้างที่ควรได้รับตามสภาพการจ้าง ไม่ใช้ตัวอย่างรายเดือนแทนทุกกรณี

ฐานค่าจ้างและคอมมิชชัน

ฐานคำนวณอาจมากกว่าเงินเดือนพื้นฐาน แต่ก็ไม่ใช่ยอดโอนสุทธิทุกบาท มาตรา 5 ให้ดูเงินที่ตกลงจ่ายเป็นค่าตอบแทนการทำงานในเวลาปกติ ต้องพิจารณาวัตถุประสงค์ เงื่อนไข และการจ่ายจริง ชื่อบัญชีว่า “สวัสดิการ” หรือ “ไม่ใช่ค่าจ้าง” ยังไม่ชี้ขาดลักษณะทางกฎหมาย

ค่าตำแหน่ง ค่าโทรศัพท์ และค่าน้ำมันที่จ่ายประจำต้องเปิดนโยบายดู หากเป็นค่าตอบแทนการทำงานอาจเป็นค่าจ้าง แต่การคืนค่าใช้จ่ายจริงที่มีหลักฐานและสัมพันธ์กับค่าใช้จ่ายไม่ควรถูกเหมารวมเพียงเพราะจ่ายทุกเดือน เช่นเดียวกัน ความสม่ำเสมออย่างเดียวไม่เพียงพอจะตัดสิน

ค่าคอมมิชชันและเงินจูงใจต้องตรวจว่าคิดตอบแทนงานใด สิทธิเกิดเมื่อใด มีเงื่อนไขยอดขาย การรับชำระ หรือการอนุมัติอย่างไร แยกเงินที่เกิดสิทธิแล้วแต่ยังไม่จ่ายออกจากการประมาณค่าจ้างในช่วงบอกกล่าว และไม่เลือกใช้ค่าเฉลี่ยย้อนหลังจำนวนเดือนใดโดยไม่มีฐานรองรับ

ทำตารางรายการจ่ายก่อนหัก พร้อมสัญญาหรือนโยบายกำกับแต่ละรายการ เหตุผลที่รวม/ไม่รวม และผู้ตรวจสอบ สลิปย้อนหลัง ใบเสร็จเบิกค่าใช้จ่าย แผนคอมมิชชัน และหนังสือปรับเงินเดือนจะช่วยตรวจฐานได้ดีกว่าการดูยอดสุทธิหลังหักภาษีและเงินสะสมเพียงช่องเดียว

สัญญา 30/60/90 วัน และการให้หยุดงาน

สัญญากำหนดแจ้ง 30 วัน ข้อบังคับกำหนด 60 วัน หรือสัญญาผู้บริหารกำหนด 90 วัน ต้องอ่านว่าใช้กับใครและฝ่ายใดเป็นผู้บอกเลิก รวมทั้งตรวจข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง การเปลี่ยนแปลงที่ชอบ และสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมาย อย่าสรุปว่าเอกสารที่ลงนามล่าสุดใช้แทนทุกฉบับ หรือเลือกข้อความที่ทำให้นายจ้างจ่ายน้อยที่สุดโดยอัตโนมัติ

ถ้าบริษัทให้งดมาทำงานแต่ยังคงการจ้างและจ่ายค่าจ้างจนถึงวันสิ้นสุด ให้เขียนสถานะ ระยะเวลา ค่าจ้าง สวัสดิการ หน้าที่ส่งมอบงาน และสิทธิการเข้าระบบให้ชัด ต่างจากเลิกจ้างทันทีแล้วจ่ายเงินแทนช่วงที่ขาด การเรียกเงินว่าเงินเดือนต่อไม่ได้ทำให้การจ้างคงอยู่เสมอ ต้องดูข้อเท็จจริงทั้งหมด

วันสุดท้ายในตำแหน่งเดิมไม่จำเป็นต้องเป็นวันพ้นจากการเป็นลูกจ้าง การคืนทรัพย์สินหรือปิดบัญชีผู้ใช้ก็ไม่ใช่คำตอบเรื่องวันสิ้นสุดโดยลำพัง ใช้เส้นเวลาเดียวกันในหนังสือเลิกจ้าง ระบบบุคลากร และรายการจ่ายเงิน หากมีสัญญา 90 วันแต่ให้ออกทันที ให้ตรวจสิทธิตามสัญญาประกอบกฎหมายก่อนอนุมัติยอด

ทดลองงานและข้อยกเว้น

สัญญาทดลองงานถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาตามมาตรา 17 การทำงานยังไม่ครบ 120 วันจึงไม่ได้ทำให้หมดสิทธิเงินแทนการบอกกล่าวโดยอัตโนมัติ เกณฑ์ 120 วันเป็นจุดเริ่มต้นของค่าชดเชยตามมาตรา 118

การครบกำหนดของสัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาจริงตามมาตรา 17 วรรคหนึ่งไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า แต่การยกเว้นค่าชดเชยของสัญญากำหนดเวลามีเงื่อนไขตามมาตรา 118 อีกชุดหนึ่ง อย่านำข้อยกเว้นสองเรื่องมาปนกัน และต้องตรวจว่ามีการเลิกก่อนครบกำหนดหรือต่อสัญญาต่อเนื่องหรือไม่

มาตรา 17 วรรคท้ายยกเว้นการบอกกล่าวสำหรับเหตุในมาตรา 119 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 583 แต่ต้องพิสูจน์องค์ประกอบจากข้อเท็จจริง คำว่าไม่ผ่านโปร ผลงานไม่ดี หรือขาดความไว้วางใจอย่างเดียวไม่ทำให้เข้าเหตุยกเว้น อ่านรายละเอียด มาตรา 119 และหลักฐานที่ต้องตรวจ

กรณีลาออกเองหรือทำข้อตกลงพ้นงานด้วยความสมัครใจ ต้องตรวจเจตนาและข้อความจริง ไม่ใช้เพียงชื่อเอกสารตัดสินว่าเป็นการลาออก หรือให้เซ็นใบลาออกย้อนหลังแทนการเลิกจ้าง

กำหนดจ่ายและการตรวจยอด

เงินตามมาตรา 17/1 ต้องจ่ายในวันที่ให้ออกจากงาน การให้รอรอบเงินเดือนถัดไปไม่ใช่หลักทั่วไปของเงินนี้ ส่วนค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดที่มีสิทธิได้รับเมื่อถูกเลิกจ้างอยู่ภายใต้กำหนดสามวันตามมาตรา 70 ให้แยกกำหนดของเงินแต่ละประเภท

มาตรา 9 ระบุเงินตามมาตรา 17/1 ไว้ด้วย กรณีไม่จ่ายตามกำหนดต้องตรวจดอกเบี้ยและเงื่อนไขเงินเพิ่มตามตัวบท ไม่ใช้คำอธิบายเก่าว่าเงินนี้เป็นค่าเสียหายจึงไม่เกี่ยวกับมาตรา 9 โดยเหมารวม

ถ้าตัวเลขนายจ้างกับลูกจ้างไม่ตรงกัน ให้เทียบวันรับแจ้ง กำหนดจ่าย วันให้ออก ฐานค่าจ้าง เงินที่จ่ายแล้ว และข้อตกลงเพิ่มเติมทีละช่อง ระบุข้อที่เห็นตรงกันและข้อที่ยังโต้แย้งเป็นลายลักษณ์อักษร ไม่แก้สลิปหรือสัญญาเดิมย้อนหลังเพื่อให้ผลคำนวณลงตัว

ก่อนลงนามเอกสารรับเงิน ให้ดูว่าเป็นเพียงการรับยอดเงินจริง หรือมีข้อความยุติข้อพิพาทและสละสิทธิด้วย หากเงินไม่ครบให้ขอรายละเอียดและตรวจผลของเอกสารก่อนลงนาม หลักฐานการโอน สลิป และใบรับเงินควรระบุเงินแต่ละก้อนแยกกัน

กรณีเรียกร้องเงิน ให้ติดต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือทนายพร้อมเอกสารโดยเร็ว อายุความของเงินแต่ละประเภทและกำหนดโต้แย้งคำสั่งอาจต่างกัน จึงไม่ควรใช้ตัวเลขอายุความเดียวกับทุกคำขอ ดู วิธีจัดหนังสือและหลักฐานการแจ้งเลิกจ้าง

คำถามที่พบบ่อย

ค่าตกใจต้องได้หนึ่งเดือนเสมอหรือไม่? ไม่เสมอ ต้องวางวันรับแจ้งกับกำหนดจ่ายค่าจ้างตามตารางข้างต้น แล้วตรวจช่วงที่ยังขาดและสัญญาเพิ่มเติม

จ่ายเงินเดือนสองครั้งต้องบอกสองเดือนหรือไม่? ไม่ใช่ ให้นับกำหนดจ่ายคราวหนึ่งกับคราวถัดไปตามจริง ไม่แปลงจำนวนงวดเป็นจำนวนเดือนโดยอัตโนมัติ

ให้งดมาทำงานแล้วนับอายุงานต่อหรือไม่? ต้องดูว่าการจ้างยังดำเนินอยู่จนถึงวันไหน หรือเลิกแล้วจ่ายเงินแทน การให้หยุดปฏิบัติงานอย่างเดียวไม่พอจะสรุป

ค่าตกใจ ค่าชดเชย และค่าจ้างวันพักผ่อนนำมารวมเป็นยอดเดียวได้ไหม? แสดงยอดรวมได้ แต่ต้องมีรายละเอียดแยกฐานคำนวณ จำนวนเงิน และกำหนดจ่ายแต่ละประเภทเพื่อให้ตรวจสิทธิได้

แหล่งกฎหมายที่ใช้อ้างอิง

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขถึงฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562 ฉบับเผยแพร่โดยกระทรวงแรงงาน ดูมาตราที่ระบุในแต่ละหัวข้อประกอบกัน

ให้ทนายตรวจเอกสารก่อนตัดสินใจ

เตรียมสัญญาจ้าง ข้อบังคับ สลิปเงินเดือน หนังสือเลิกจ้าง และหลักฐานการรับแจ้ง เพื่อให้ประเมินสิทธิและตัวเลขจากข้อเท็จจริงของคุณ ติดต่อบริษัท ไทยธนา ลอว์ เฟิร์ม จำกัด โทร 063-210-6492 หรือ LINE ของสำนักงาน

บทความนี้ให้ข้อมูลกฎหมายทั่วไป การใช้กับคดีจริงต้องตรวจข้อเท็จจริง เอกสาร และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจ้างประเภทนั้น